Alan adı (domain) nedir, nasıl çalışır? Temel bilgiler

Alan adı nedir?

Alan adı, internetteki bir sunucuyu insanların hatırlayabileceği bir isimle bulmayı sağlayan adrestir. Bilgisayarlar birbirini IP adresi denen sayısal adreslerle tanır (örneğin 93.184.216.34). Bu sayıları ezberlemek zor olduğu için ornek.com gibi okunabilir isimler kullanılır.

Bir alan adı yalnızca web sitesi için değil, kurumsal e-posta adresleri ([email protected]), uygulama bağlantıları ve çeşitli çevrim içi hizmetler için de kullanılır. Bu nedenle alan adı, bir markanın internetteki kimliğinin temelidir.

Alan adının bölümleri: TLD ve SLD

Bir alan adı, sağdan sola doğru okunan ve noktalarla ayrılan bölümlerden oluşur. En sağdaki bölüm üst düzey alan adı (TLD), onun solundaki bölüm ise ikinci düzey alan adıdır (SLD).

TLD'ler kabaca iki gruba ayrılır. Genel uzantılar (gTLD) .com, .net, .org, .xyz, .shop gibi herkesin kaydedebildiği uzantılardır. Ülke kodlu uzantılar (ccTLD) ise .tr, .de, .uk gibi belirli bir ülkeye ayrılmış uzantılardır. Türkiye'nin ülke uzantısı .tr'dir ve .com.tr, .net.tr gibi ikinci düzey uzantıları da kapsar.

Alan adı nasıl çalışır? DNS'in rolü

Alan adı, DNS (Domain Name System) sayesinde çalışır. DNS, alan adlarını IP adreslerine çeviren, dünya çapında dağıtık bir adres defteridir. Tarayıcıya bir adres yazdığınızda arka planda şu adımlar gerçekleşir:

1. Tarayıcı, alan adının IP adresini bilgisayarınızın veya internet sağlayıcınızın DNS çözümleyicisine sorar.
2. Çözümleyici cevabı önbellekte bulamazsa kök sunuculara, oradan ilgili uzantının (.com, .tr gibi) sunucularına yönlenir.
3. Uzantı sunucusu, alan adı için tanımlı ad sunucularını (nameserver) bildirir.
4. Ad sunucusu, alan adının A veya AAAA kaydındaki IP adresini döndürür.
5. Tarayıcı bu IP adresine bağlanır ve site açılır.

Bu işlem genellikle milisaniyeler içinde tamamlanır. Ad sunucularını veya DNS kayıtlarını değiştirdiğinizde ise önbellekler nedeniyle değişikliğin her yerde görünmesi birkaç dakika ile 24-48 saat arasında sürebilir. Ayrıntılar için DNS nedir ve nasıl ayarlanır rehberine bakabilirsiniz.

Alan adı sistemini kim yönetir?

Alan adı sistemi katmanlı bir yapıyla yönetilir. En üstte küresel koordinasyonu sağlayan ICANN bulunur. Her uzantının veritabanını ise bir kayıt otoritesi (registry) tutar. Örneğin .com ve .net Verisign tarafından işletilir. Türkiye'de .tr uzantılı alan adları, BTK bünyesindeki TRABIS (.tr Ağ Bilgi Sistemi) üzerinden yönetilir.

Kayıt kuruluşu ile bayi arasındaki fark

Kayıt kuruluşu, alan adını doğrudan registry'ye kaydetme yetkisine sahip şirkettir. Bayi ise bu yetkili kuruluşun altyapısını kullanarak alan adı satan ve müşteriye destek veren firmadır. Alan adının hak sahibi her iki durumda da kayıt bilgilerinde adı yazan kişi veya kurumdur.

Kolay Domain, Domain Name API'nin yetkili bayisidir. Kolay Domain'den aldığınız alan adları Domain Name API altyapısı üzerinden ilgili registry'ye kaydedilir. Alan adınızı dilediğiniz zaman, kurallara uygun şekilde başka bir firmaya transfer edebilirsiniz.

Alan adı satın alınır mı, kiralanır mı?

Alan adları kalıcı olarak satın alınmaz, 1 ile 10 yıl arasında değişen sürelerle kaydedilir. Süre dolmadan yenilediğiniz sürece alan adı sizde kalır. Yenilenmeyen alan adı belirli bekleme süreçlerinden sonra silinir ve yeniden kayda açılır. Bu süreç alan adı süresi dolarsa ne olur rehberinde ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Kayıt süresinin üst sınırı uzantıya göre değişir. Genel uzantılarda en fazla 10 yıl kayıt yapılabilir. Bazı uzantılarda ise en az kayıt süresi 1 yıldan uzundur. Örneğin Kolay Domain'de .ai alan adları en az 2 yıllık kaydedilir.

Alan adı, hosting ve SSL arasındaki fark

Bir web sitesinin yayında olması için genellikle üç bileşen birlikte çalışır: alan adı, hosting ve SSL sertifikası. Bu üçü sıklıkla birbirine karıştırılır, ancak her biri farklı bir işi üstlenir ve farklı sağlayıcılardan alınabilir.

Alan adınızı bir firmada tutup hosting hizmetini başka bir firmadan almanız mümkündür. Bu durumda alan adının ad sunucularını veya A kaydını hosting firmanızın verdiği bilgilere göre güncellemeniz yeterlidir. .app ve .dev gibi bazı uzantılar HSTS önyükleme listesinde olduğu için bu alan adlarında SSL sertifikası zorunludur.

Türkçe karakterli alan adları (IDN)

Türkçe karakterli alan adı, ç, ğ, ı, ö, ş, ü gibi harfleri içeren alan adıdır ve teknik adı IDN'dir (Internationalized Domain Name). DNS sistemi yalnızca Latin harfleri, rakamları ve tireyi tanıdığı için bu adlar arka planda “xn--” ile başlayan Punycode biçimine çevrilir. Kullanıcı ise tarayıcıda Türkçe karakterli hali görür.

.com ve .tr gibi birçok uzantı Türkçe karakterli kayıtları destekler. Ancak ziyaretçilerin bir kısmı adresi Türkçe karakter kullanmadan yazacağı için aynı ismin karaktersiz sürümünü de kaydetmek ve birini diğerine yönlendirmek yaygın bir uygulamadır. E-posta adreslerinde Türkçe karakterli alan adı kullanmak ise bazı e-posta sistemlerinde uyumluluk sorunlarına yol açabilir.

Doğru alan adını seçmek için temel kurallar

• Kısa ve okunaklı olsun. Telefonda söylendiğinde yanlış yazılmayacak bir isim seçin.
• Tire ve rakamdan mümkün olduğunca kaçının. Söylenişi ve hatırlanması zorlaşır.
• Uzantıyı hedef kitleye göre seçin. Türkiye'deki müşteriler için .com.tr veya .tr, uluslararası kitle için .com güçlü seçeneklerdir.
• Marka haklarını kontrol edin. Başkasına ait tescilli bir markayı içeren alan adı hukuki uyuşmazlığa yol açabilir.
• Birden fazla uzantıyı birlikte düşünün. Markanızı korumak için .com ve .com.tr'yi birlikte kaydetmek yaygın bir yöntemdir.

İstediğiniz ismin boş olup olmadığını alan adı sorgulama sayfasından saniyeler içinde kontrol edebilirsiniz. Satın alma adımları için domain nasıl alınır rehberine göz atın.